FACEBOOK
Ta strona używa plików Cookies. Czytaj więcej o celu ich używania i moźliwości zmiany ustawień w przeglądarce.

Szkoła Muzyczna
ZMIEŃ KOLOR

Menu witryny

Webmaster

slawek19x@op.pl
Historia Nowego Sącza

Nowy Sącz założony został przez Wacława II Czeskiego aktem erekcyjnym wydanym w Krakowie w dniu 8 listopada 1292r. w biskupiej wsi Kamienica. Miasto - używając do pierwszej ćwierci wieku XIV nazwy Kamienica -otrzymało uprawnienia prawa magdeburskiego oraz uposażone zostało 172 łanami ziemi. Do miejskiej pieczęci przyjęło wezwanie swego miejskiego kościoła - św. Małgorzatę. Nazwa miasta przeniesiona została aktem lokacyjnym z sąsiedniego Civitas Sandecz - Sącza. Miano miasta przyjęło się konsekwentnie wraz z członem odróżniającym od poprzedniego - Nova Sandecz dopiero od ok. 1329r. Nazwa w brzmieniu Nowy Sącz utrwaliła się od końca XVII w. Nazwa Sandecz jest o wiele wcześniejsza od obu miast. Sięga co najmniej wieku XI - od niej nazwa ziemia sądecka zanotowana w początkach wieku XIII. Mieszczanie sądeccy pierwsi stanęli po stronie Władysława Łokietka w jego walce o tron krakowski. Miasto od początku otoczone troskliwa opieka królów przekształciło się od XIV w. do końca wieku XVI w jedno z większych miast Małopolskich. Nowy Sącz był drugim miastem po Krakowie pod względem posiadanych królewskich nadań. Miał prawo bicia monety, poboru cel, odbywania corocznych jarmarków, a także prawo miecza. Był siedziba kasztelana i starosty grodowego. Już w XIV w. powstały cechy rzemieślnicze skupiające sądeckich rękodzielników. W wieku XV znany był Nowy Sącz jako ośrodek produkcji metalowej. Miasto od swego zarania uzyskało średniowieczny, szachownicowy układ urbanistyczny, utworzony przez rynek -plac targowy -i symetrycznie wybiegające z jego naroży ulice. Ukształtowanie terenu miasta narzuciło rodzaj jego obronnych fortyfikacji. Na skraju północno-wschodnim wzgórza miejskiego, opływanego przez górskie rzeki Dunajec i Kamienice, w miejsce istniejącego od założenia miasta drewnianego dworzyszcza, wzniesiony został z fundacji Kazimierza Wielkiego murowany zamek w latach 1350-1360. Był jednym z ogniw obrony Królestwa Polskiego, zabezpieczając od południa granice i szlaki komunikacyjne. Miasto opasane zostało równocześnie murem obronnym opatrzonym 11 basztami i 3 bramami, z których Węgierska posiadała most zwodzony nad wodna fosa. Od strony południowej mury miasta wzmacniał wal ziemny. Władysław Jagiełło powiększył zamkowa budowle. W czasie swej świetności gościł zamek królów, rycerzy, uczonych. W XVI w. w obrębie murów miejskich -oprócz domów mieszczańskich, często podcienionych, służących jako kramnice - istniały: zamek, ratusz, kolegiata św. Małgorzaty, dom kanoniczny, klasztor OO Franciszkanów, OO Norbertanów i dwór biskupi. Pomyślny rozwój gospodarczy Nowego Sącza posiadał wpływ na kształtowanie się kultury umysłowej Sądeczan. Pierwsze nauki pobierali w szkole parafialnej, notowanej od 1412r. Studiowali w Akademii Krakowskiej. Nowy Sącz był miastem urodzenia Michała Sędziwoja (1566-1634) - alchemika Zygmunta III Wazy i Rudolfa II - króla Czech. Jego prace tyczące chemii do dzisiaj nie straciły na aktualności. Miasto stawia wiek - niszczy godzina. Wiele klęsk elementarnych dotknęło Nowy Sącz na przestrzeni wieków. Płonął ośmiokrotnie (w latach: 1486, 1522, 1611, 1712, 1753, 1768, 1890, 1894), przeżył osiem wielkich powodzi (w latach: 1486, 1572, 1580, 1617, 1628, 1651, 1738, 1813), siedem razy groźne epidemie wyludniały miasto (w latach: 1600, 1622, 1652/3, 1665, 1710, 1831). Wielki pożar 1611r. zniszczył miasto w obrębie murów. Zamek odbudowany i powiększony mieścił siedzibę starostów grodowych i sadu. Pobyt w mieście dostojników królewskich wpłynął na rozwój miasta. Zwiększyły się obroty handlowe kupców i rękodzielników, poszerzały kontakty międzyludzkie. Główny szlak handlowy zmienił swój bieg -omijał miasto. Nie małe szkody poczynił miastu potop szwedzki ale i chluby dodał sądeckiemu mieszczaństwu, którego dzielne wystąpienie z bronią i przy pomocy okolicznych włościan przeciw szwedzkiej załodze miasta, uwolniło Nowy Sącz od najeźdźcy już 13 grudnia 1655r. - jako pierwsze miast Rzeczypospolitej. Jego jednolity charakter narodowościowy zmienił przywilej Michała Korybuta Wiśniowieckiego wydany w 1673r., zezwalający Izraelitom na osiedlenie się w Nowym Sączu. W sto lat później wystawili okazałą synagogę. Przybywają do miasta OO Pijarzy budując na Biskupiem kościół i konwent w 1732r. W połowie XVIII w. spłonął klasztor OO Franciszkanów wraz z przyległa doń zachodnia dzielnica miasta. Pobyt w mieście konfederatów barskich zakończył się pożogą zamku królewskiego, a ich działalność przy granicy z Austro-Węgrami spowodowała zajęcie Nowego Sącza przez ich wojska w 1770r. Zaborca znosi samorządowe uprawnienia miasta, kasuje w nim trzy klasztory, konfiskuje równocześnie ich dobra. Na początku XIX w. był Nowy Sącz jeszcze zamknięty obwodem murów fortecznych o długości 1700 m, a na swojej liczącej 5 km2 powierzchni posiadał 14 ulic, przy których zamieszkiwało 3600 osób. Mury i baszty zostały do 1804r. zniesione, zmieniono kształt architektoniczny fary miejskiej - miasto straciło charakter miasta o średniowiecznym układzie. Stało się prowincjonalnym, zbiedzonym galicyjskim miasteczkiem - ośrodkiem cyrkułowym austriackiej administracji. W popijarskim klasztorze założone zostaje w 1818r. gimnazjum 6-klasowe z niemieckim językiem nauczania. Austriacy ustanowili dla miasta nowy herb, usuwając św. Małgorzatę z jego tarczy. W 1832r. ponorbertański klasztor wraz z kościołem św. Ducha obejmują OO Jezuici. Dla osadzonego w mieście austriackiego garnizonu wojskowego zamek służył jako magazyn. Podziemia jego w czasie Wiosny Ludów były wiezieniem dla politycznych przeciwników Austrii. Nowosądeczanie brali czynnie udział w polskich zrywach wolnościowych, włączali się w patriotyczne działania podtrzymując ducha polskości. W połowie XIX w. wykupili z rąk Austriaków sądecki zamek, starając się podźwignąć z ruiny chlubę swoich dziejów. Budowa linii kolejowej w 1876r. z Tarnowa ku południu Europy i usytuowanie w Nowym Sączu Warsztatów Kolejowych przyśpieszają tętno życia na miarę wieku pary. Uzyskując w 1884r. połączenie z podkarpacką linia kolejowa staje się Nowy Sącz węzłem kolejowym - zarazem miastem kolejarzy. Już 12000 mieszkańców żyje w zaczynającym się pomyślniej rozwijać mieście. Wielki pożar miasta w 1894r. strawił zachodnia jego cześć wraz z ratuszem. Strzeżone w nim przez wieki przywileje i nadania królewskie zetlały od żaru. Nie zabrakło żaru pracy obywateli miasta zgrupowanych m.in. w Towarzystwie Gimnastycznym Sokół i Towarzystwie Szkoły Ludowej - oddających swoje talenty dla jego odbudowy i unowocześnienia. Miasto otrzymuje w 1897r. nowy ratusz, do dzisiaj najbardziej charakterystyczny XIX-wieczny gmach miasta. Przybywają tutaj i budują klasztor wraz z szkołą w 1897r. SS Niepokalanki. Na przełomie XIX/XX w. miasto rozłożone na 15 km2 powierzchni liczyło ponad 13.000 mieszkańców, posiadało 30 ulic i 3 place. W 1906r. 10 dzielnic miasta posiadało swoje nazwy. Pełną infrastrukturę komunalna z szpitalem na 100 miejsc i dworcem kolejowym uzyskało miasto przed I wojna światową dla mieszkających w nim już 26.000 mieszkańców. Przybył miastu nowy kościół p.w. św. Kazimierza. W listopadzie 1914r. wojska rosyjskie zajęły miasto. Wyzwolone zostało w grudniu tegoż roku przy udziale Legionów Polskich pod wodza brygadiera Józefa Piłsudzkiego. Biegiem historii miasto zrzuciło zaborcę i staje się wolnym w listopadzie 1918r. w niepodległej Polsce. W latach międzywojennych Nowy Sącz był miastem powiatowym, siedziba 1 Pułku Strzelców Podhalańskich - wyborowej jednostki wojskowej. W 1939r. Nowy Sącz liczy ponad 34.000 mieszkańców. Drang nach Osten - miasto zajęte zostaje przez wojska niemieckie 6 września 1939r. Pierwsze bombardowanie miasta o świcie tego dnia zburzyło cerkiew grecko-katolicką p.w. św. Mikołaja. Okupant przejął ster rządów w mieście tworząc własną administracje, osadził załogę wojskową. Miasto ogłoszone zostało terenem karnym. Wobec mieszkańców stosowane były zaostrzone represje i terror. Sądeczanie przystąpili do działalności niepodległościowej w podziemnych formacjach wojskowych. Przez miasto wiódł szlak kurierski Warszawa - Budapeszt wiążący Polskę Podziemna z gen. Władysławem Sikorskim, Nowy Sącz użyczał pomocy tym, którzy uchodzili do zielonej granicy, by dojść do tworzącego się we Francji wojska polskiego, miasto stało się silnym ośrodkiem ruchu oporu podziemia wojskowego. Było zapleczem dla tworzącego się ruchu partyzanckiego. Niemcy urządzili w mieście getto dla Żydów sądeckich i z okolicy. W sierpniu 1942r. okupant hitlerowski przystąpił do jego likwidacji. Na kilka dni przed wejściem do miasta Armii Czerwonej wysadzony został w powietrze zamek królewski (17.01.1945r.) Wojenne, materialne straty w substancji miasta wyniosły 61%. Najboleśniejszą stratą było wymordowanie przez hitlerowskiego okupanta ponad 12 000 mieszkańców Nowego Sącza. Miasto liczyło w 1945r. 24 000 mieszkańców (dane z 1945r.). Po zakończeniu wojny otworzyła się nowa karta historii miasta. Nowy Sącz gwałtownie się rozwijał. W latach 1975-1998 miasto było stolicą województwa nowosądeckiego. W wyniku reformy administracyjnej od 1 stycznia 1999 Nowy Sącz jest powiatem grodzkim, będąc jednocześnie siedzibą powiatu nowosądeckiego ziemskiego. Do herbu miasta powróciła Św. Małgorzata. Obszar miasta zajmuje 57 km2 powierzchni. Aktualnie, na 411 ulicach i 9 placach, Nowy Sącz zamieszkuje wg danych z 29.11.2016r. 81 933 mieszkańców. Wśród pomyślnych zdarzeń i przeciwności, jakie przypadły Nowemu Sączowi przez 725 lat jego trwania, zawsze znajdywali się wśród jego obywateli ludzie odpowiedzialni, zamieniający swoja wiedze, talenty i ambicje w prace dla miasta, wynikająca i z potrzeby serca i z poczucia obowiązku wobec niego. Dla Sądeczan to „najbliższe sercu miasto”.

 
Copyright © Katolicka Niepubliczna Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna w Nowym Sączu. Wykonanie strony: mgr Sławomir Janikowski
  Szkoła korzysta z serwera www.sacz.pl, dzięki uprzejmości firmy